علت افسردگی بعد از زایمان؛ علائم، تشخیص و درمان

تولد نوزاد یک لحظه پر از هیجان و لذت است، اما گاهی اوقات با احساسات پیچیده‌ای از ترس، اضطراب و حتی افسردگی همراه می‌شود. افسردگی بعد از زایمان یک وضعیت رایج است که به هیچ وجه نشانه‌ای از نقص، ضعف شخصیتی یا عدم علاقه به نوزاد نیست. این حالت ممکن است ناشی از تغییرات هورمونی، فشارهای فیزیکی و روانی پس از زایمان یا چالش‌های جدیدی باشد که مادر با آن‌ها مواجه می‌شود. در برخی موارد، دلیل مشخصی برای افسردگی وجود ندارد، و گاهی ممکن است احساس پریشانی یا گناه به دلیل انتظارات اجتماعی در مورد خوشحالی پس از تولد نوزاد ایجاد شود. مهم است بدانید که افسردگی بعد از زایمان می‌تواند برای هر کسی اتفاق بیفتد و این تقصیر شما نیست. هیچ وقت برای درخواست کمک دیر نیست و حمایت از سوی پزشک یا مشاور می‌تواند به شما در گذر از این دوران کمک کند. در این مقاله از دکترتو به صورت کامل با افسردگی پس از زایمان آشنا می‌شوید.

افسردگی بعد از زایمان چیست؟

برخی از مادران پس از تولد نوزاد، دچار افسردگی بعد از زایمان می‌شوند که نوعی افسردگی شدید و طولانی‌مدت است. علائم افسردگی در زنان بعد از بارداری مشابه افسردگی در سایر دوره‌ها بوده و شامل خلق و خوی پایین، نداشتن انرژی، بی‌علاقگی به انجام فعالیت‌های روزمره و سایر نشانه‌ها است که حداقل به مدت دو هفته ادامه می‌یابد. در برخی موارد، شدت افسردگی به‌گونه‌ای است که فرد برای مراقبت از خود و نوزاد با مشکلات جدی مواجه می‌شود و انجام کارهای ساده به نظر دشوار می‌آید.

افسردگی بعد از زایمان بسیار شایع‌تر از آنچه که تصور می‌شود، است. مطالعات نشان داده‌اند که حدود یک نفر از هر هفت مادر پس از زایمان دچار افسردگی می‌شوند. علاوه بر این، افسردگی بعد از زایمان در جوامع شهری بیشتر از جوامع روستایی مشاهده می‌شود. درمان به‌موقع این وضعیت می‌تواند به مدیریت علائم و بهبود ارتباط مادر و کودک کمک کند. اگر افسردگی پس از زایمان درمان نشود، ممکن است برای ماه‌ها یا بیشتر باقی بماند و بر کیفیت زندگی مادر تأثیر منفی بگذارد.

علائم افسردگی بعد از زایمان چیست؟

علائم افسردگی بعد از زایمان می‌توانند متنوع و از خفیف تا شدید باشند. این علائم افسردگي بعد از زايمان دوم یا اول و غیره معمولاً شامل تغییرات خلقی و احساسی است که تأثیر زیادی بر کیفیت زندگی مادر می‌گذارد. برخی از علائم رایج افسردگی بعد از زایمان عبارتند از:

• خلق و خوی پایین
• عدم علاقه به فعالیت‌های روزمره
• خستگی مفرط
• اضطراب و نگرانی بیش‌ازحد
• کمبود اعتمادبه‌نفس
• اختلالات خواب و اشتها
• افکار منفی یا احساس گناه
• فقدان ارتباط عاطفی با نوزاد

افسردگی بعد از زایمان چقدر طول میکشد؟

مدت زمان افسردگی بعد از زایمان می‌تواند متفاوت باشد و بستگی به شدت علائم، حمایت‌های اجتماعی، درمان‌های ارائه‌شده و ویژگی‌های فردی مادر دارد. در بسیاری از موارد، افسردگی بعد از زایمان ممکن است به مدت چند هفته تا چند ماه ادامه یابد. اگر علائم به مدت بیش از دو هفته ادامه یابد یا شدت آن افزایش یابد، ممکن است نیاز به درمان پزشکی و روان‌شناختی بیشتری باشد. در موارد شدیدتر، افسردگی پس از زایمان ممکن است برای ماه‌ها باقی بماند و در صورت عدم درمان، بر سلامت روانی و جسمی مادر تأثیر منفی بگذارد. درمان به موقع می‌تواند به کاهش مدت زمان افسردگی و تسهیل روند بهبودی کمک کند.

علائم و نشانه های سایکوز پس از زایمان

سایکوز پس از زایمان یک اختلال روانی شدید است که معمولاً در چند روز یا هفته پس از تولد نوزاد بروز می‌کند و نیاز به درمان فوری دارد. این حالت به ندرت رخ می‌دهد، اما علائم آن می‌تواند به شدت تهدیدکننده باشد. برخی از علائم و نشانه‌های سایکوز پس از زایمان عبارتند از:

• توهمات
• اختلالات شدید خلقی
• افکار پریشان و غیرمنطقی
• گم شدن در واقعیت
• بی‌قراری شدید یا کج‌خلقی
• افکار خودکشی یا آسیب به دیگران
• بی‌حسی عاطفی
• بی‌خوابی شدید یا خواب زیاد

علت افسردگی بعد از زایمان سزارین و طبیعی چیست؟

افسردگی بعد از زایمان می‌تواند به دلیل تغییرات فیزیکی، هورمونی و روانی که مادر در دوران بارداری و پس از زایمان تجربه می‌کند، ایجاد شود. افسردگی بعد از زایمان، چه در زایمان طبیعی و چه در سزارین، به شدت بر سلامت روانی و عاطفی مادر تأثیر می‌گذارد. در حالی که این وضعیت به‌طور معمول با تغییرات هورمونی و جسمانی پس از زایمان مرتبط است، عوامل روانی نیز می‌توانند نقش بسزایی در ایجاد یا تشدید افسردگی پس از زایمان ایفا کنند. علت افسردگی بعد از زایمان، چه زایمان سزارین و چه طبیعی، می‌تواند به عوامل جسمانی و روحی مرتبط باشد.

علت جسمی افسردگی پس از زایمان

تغییرات هورمونی شدید بعد از تولد نوزاد، به ویژه کاهش چشمگیر هورمون‌های استروژن و پروژسترون، می‌تواند به ایجاد احساسات منفی و افسردگی منجر شود. همچنین، افت هورمون‌های تیروئید پس از زایمان ممکن است باعث احساس خستگی، تنبلی و افسردگی شود. این تغییرات فیزیولوژیکی می‌توانند تاثیر زیادی بر وضعیت روانی مادر داشته باشند.

علل جسمی افسردگی پس از زایمان

محرومیت از خواب و فشارهای فیزیکی ناشی از مراقبت‌های مداوم از نوزاد می‌تواند باعث اضطراب و استرس شود. مادر ممکن است احساس کند قادر به مدیریت مشکلات روزمره نیست یا درباره توانایی خود در مراقبت از کودک دچار تردید شود. تغییرات جسمی پس از زایمان، از جمله افزایش وزن یا احساس عدم جذابیت، همچنین می‌تواند بر روحیه مادر تاثیر منفی بگذارد. این احساسات و فشارها، همراه با تغییرات در هویت و کنترل زندگی، می‌توانند منجر به افسردگی بعد از زایمان شوند.

چرا زنان بعد از زایمان افسردگی میگیرند؟

هر مادری پس از زایمان می‌تواند افسردگی بعد از زایمان را بعد از تولد هر بچه، نه فقط بچه اول، تجربه کند. با این حال خطر ابتلا درصورتیکه فرد ریسک فاکتورهای زیر را داشته باشد، بیشتر است.

• سابقه افسردگی، چه در دوران بارداری چه زمان‌های دیگر، داشته باشد.
• دچار اختلال دو قطبی باشد.
• در بارداری قبلی دچار افسردگی پس از زایمان شده باشد.
• در میان اعضا خانواده کسی دچار افسردگی یا سایر بیماری‌های خلقی باشد.
• حوادث پراسترس، مانند عوارض بارداری و زایمان (ازجمله بی‌اختیاری ادرار، کم خونی، تغییرات فشار خون و تغییرات متابولیسم)
• بیماری یا از دست دادن کار در سال گذشته را تجربه کرده باشد.
• مشکلات مربوط به شیردهی
• مشکلات سلامتی یا نیازهای خاص نوزاد
• مادر دارای دوقلو، سه قلو یا سایر چنرقلویی‌ها باشد.
• مشکلاتی در روابط با همسر یا افراد مهم دیگر داشته باشد.
• سیستم حمایتی ضعیفی داشته باشد.
• مشکلات مالی داشته باشد.
• بارداری بدون برنامه‌ریزی یا ناخواسته باشد.

تشخیص افسردگی بعد از زایمان

روانشناس و یا پزشک معمولا با بیمار در مورد احساسات، تفکرات و سلامت روحی صحبت می‌کند تا بتواند بین موارد کوتاه مدت اندوه ناشی از نوزاد پس از زایمان و موارد شدیدتر که دچار افسردگی هستند افتراق دهد. فرد نباید خجالت زده شود زیرا افسردگی بعد از زایمان شایع است. لازم است علائم را با پزشک درمیان بگذارد تا پزشک بتواند برنامه درمانی مفیدی برای وی طراحی کند.

برای بررسی، پزشک احتمالا تست افسردگی پس از زایمان انجام می‌دهد که شامل پاسخ به پرسشنامه است و علائم افسردگی را بررسی می‌کند، برای تشخیص کم کاری تیروئید یا کم خونی که می‌توانند در علائم و نشانه‌های بیمار دخیل باشند، تست‌های خونی می‌گیرد و تست‌های دیگری برای رد کردن سایر علل علائم بیمار انجام می‌دهد.

تفاوت افسردگی بعد از زایمان با اندوه ناشی از نوزاد و سایکوز پس از زایمان چیست؟

بسیاری از مادران جدید پس از تولد نوزاد “اندوه ناشی از نوزاد” پس از زایمان را تجربه می‌کنند که معمولا شامل نوسان خلق، حملات گریه، اضطراب و به سختی خوابیدن می‌شود. اندوه ناشی از نوزاد معمولا طی اولین روزهای بعد از زایمان است و نهایتا تا دو هفته باقی می‌ماند.

به ندرت یک اختلال خلق بسیار شدید که “سایکوز پس از زایمان” نامیده می‌شود نیز ممکن است پس از تولد نوزاد ایجاد شود. سایکوز پس از زایمان ممکن است منجر به تفکرات یا رفتارهای تهدیدکننده زندگی شود و به درمان فوری نیاز دارد. همچنین کم کاری تیروئید و کم خونی می‌توانند علائم و نشانه‌هایی مشابه با افسردگی بعد از زایمان ایجاد کنند.

درمان افسردگی بعد از زایمان چیست؟

مدت زمان درمان و بهبود متفاوت است و به شدت افسردگی و نیازهای فرد بستگی دارد. اگر بیمار دچار کم‌کاری تیروئید یا هر بیماری زمینه‌ای باشد، پزشک آن بیماری را درمان می‌کند و یا بیمار را به متخصص مربوطه ارجاع می‌دهد. درمان افسردگی بعد از زایمان شامل مجموعه‌ای از روش‌های پزشکی و روان‌شناختی است که هدف آن بازگرداندن تعادل روانی و بهبود کیفیت زندگی مادر است. روش‌های اصلی درمان عبارت‌اند از:

• روان‌درمانی
• دارودرمانی
• حمایت خانوادگی و اجتماعی
• تغییر سبک زندگی

۱. درمان اندوه ناشی از نوزاد چیست؟

با درمان مناسب علائم افسردگی بعد از زایمان معمولا بهبود می‌یابد. در برخی موارد، افسردگی پس از زایمان می‌تواند ادامه یابد و مزمن شود. مهم است که درمان را حتی پس از اینکه احساس بهبود داشتید ادامه دهید زیرا قطع زودتر از موعد می‌تواند منجر به عود شود. این حالت معمولا خود به خود طی چند روز تا نهایتا یک یا دو هفته برطرف می‌شود. در این زمان:

• تا می‌توانید استراحت کنید.
• کمک‌های خانواده و دوستان را بپذیرید.
• با مادران جدید دیگر ارتباط برقرار کنید.
• از الکل و داروهای مخدر و روان گردان که می‌توانند نوسان خلق را بدتر کنند دوری کنید.

۲. برای افسردگی بعد از زایمان چه بخوریم؟

روانپزشک ممکن است دارو افسردگی بعد از زایمان ضدافسردگی پیشنهاد کند. اگر مادر شیردهی دارد، هر دارویی مصرف کند وارد شیر می‌شود. با این حال اغلب ضدافسردگی‌ها می‌تواند طی شیردهی با خطر کم عارضه برای نوزاد، استفاده شوند. لازم است بیمار در مورد تعیین میزان خطرات بالقوه در مقایسه با فواید داروی پیشنهادی با پزشک همکاری کند.

طبق مطالعات در بین ضدافسردگی‌ها سه حلقه‌ای‌ها (TCA) مانند ایمی پرامین و نورتریپتیلین کم خطرترین داروها برای نوزاد هستند، البته اگر فردی دچار مشکلات قلبی، صرع یا افسردگی شدید با تفکرات خودکشی باشد نمی‌تواند از این دسته دارویی استفاده کند و برای این افراد معمولا مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI) مانند پاروکستین و سرترالین تجویز می‌شود. مقادیر داروی پاروکستین و سرترالین که در نهایت وارد شیر می‌شود بسیار کم است.

۳. درمان گیاهی افسردگی بعد از زایمان

برای درمان اختلالات روانی به دنبال روش‌های سنتی و گیاهی نباشید. قبل از به کار گیری هر روش غیر پزشکی، حتما با روانپزشک یا روانشناس مشورت کنید. منتظر درمان این اختلال روانی با روش‌های سنتی و دعا برای افسردگی بعد از زایمان نباشید! اقدام پزشکی اهمیت زیادی دارد.

۴. درمان افسردگی بعد از زایمان سزارین با طبیعی فرق دارد؟

فرقی نمی‌کند روش زایمان کدامیک باشد. افسردگی بعد از زایمان می‌تواند عارضه‌ی زایمان به هر شکلی باشد. درمان این مشکل خط مشابهی دارد و به ترتیب از هر روش درمانی برای بهبود این مشکل استفاده می‌شود.

۵. درمان سایکوز پس از زایمان

سایکوز پس از زایمان یک وضعیت اضطراری است که نیاز به درمان فوری دارد و معمولاً تحت نظر پزشک در بیمارستان انجام می‌شود. درمان این اختلال اغلب شامل ترکیبی از داروها و روش‌های درمانی خاص است.

• داروها: درمان سایکوز پس از زایمان می‌تواند شامل داروهایی مانند آنتی سایکوزها، تثبیت‌کننده‌های خلق و بنزودیازپین‌ها باشد. این داروها به کنترل علائم سایکوز و بهبود وضعیت روانی مادر کمک می‌کنند.
• درمان الکتروشوک (ECT): در موارد شدید افسردگی و سایکوز پس از زایمان که به داروها پاسخ نمی‌دهند، ممکن است از درمان الکتروشوک (ECT) استفاده شود. در این روش، پس از بیهوشی عمومی و تجویز ریلکسانت‌های عضلانی، جریان‌های الکتریکی کوچک از میان مغز عبور داده می‌شود تا تشنج عمدی ایجاد شود. این پروسه می‌تواند با تغییر در بیوشیمی مغز، به کاهش افسردگی و سایکوز کمک کند، به‌ویژه زمانی که سایر روش‌های درمانی مؤثر نبوده‌اند.

یکی از چالش‌های اصلی درمان سایکوز پس از زایمان، جدایی مادر از نوزاد است، چرا که داروهایی که برای درمان مورد استفاده قرار می‌گیرند ممکن است برای نوزاد مضر باشند و مانع از شیردهی شوند. در این شرایط، مادر برای مقابله با این مشکلات و بازسازی ارتباط با نوزاد به کمک درمانگر نیاز دارد تا به‌طور مؤثر به درمان ادامه دهد و از هرگونه آسیب به رابطه مادر و کودک جلوگیری شود.

۶. درمان خانگی افسردگی بعد از زایمان

با استفاده از برخی توصیه‌ها در زندگی روزمره که براساس برنامه درمانی بیمار چیده شده باشند می‌توان سرعت بهبودی را افزایش داد. جدول زیر را برای راهنمایی شما آماده کرده‌ایم:

۷. نقش همسر در افسردگی بعد از زایمان

نقش همسر در افسردگی پس از زایمان بسیار حیاتی است. حمایت عاطفی و عملی همسر می‌تواند تأثیر زیادی در تسکین علائم افسردگی و بهبود وضعیت مادر داشته باشد. همسر با ارائه حمایت روانی، تشویق به مراجعه به پزشک و همکاری در مراقبت از نوزاد می‌تواند به مادر کمک کند تا احساس تنهایی و استرس کمتری داشته باشد.

در این دوران، همسر باید شنونده خوبی باشد و به احساسات و نیازهای مادر توجه کند، زیرا درک و همدلی او می‌تواند به کاهش اضطراب و احساس گناه مادر کمک کند. علاوه بر این، تقسیم مسئولیت‌های خانه و مراقبت از نوزاد می‌تواند فشارهای فیزیکی و روانی مادر را کاهش دهد. حمایت فیزیکی و عاطفی همسر در کنار تشویق مادر به انجام فعالیت‌های درمانی مانند مشاوره یا داروهای ضد افسردگی، می‌تواند روند بهبودی را تسریع کند و از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری کند.

۸. دمنوش برای افسردگی بعد از زایمان

دمنوش‌ها می‌توانند به عنوان بخشی از درمان مکمل برای افسردگی پس از زایمان مورد استفاده قرار گیرند، البته باید توجه داشت که درمان اصلی باید توسط پزشک و با مشورت روان‌شناس یا روانپزشک انجام شود. برخی از دمنوش‌ها می‌توانند به تسکین علائم افسردگی و اضطراب کمک کنند و احساس آرامش را به مادر بازگردانند. در اینجا چند نوع دمنوش که می‌توانند مفید باشند آورده شده است:

• دمنوش گل گاو زبان: این دمنوش آرام‌بخش است و به کاهش استرس و اضطراب کمک می‌کند.
• دمنوش سنبل الطیب: برای کاهش اضطراب و بی‌خوابی مفید است و می‌تواند به آرامش مادر کمک کند.
• دمنوش بابونه: خاصیت آرام‌بخش دارد و به کاهش تنش و اضطراب کمک می‌کند.
• دمنوش رزماری: به بهبود خلق و خو و افزایش انرژی کمک می‌کند و اثرات مثبت روانی دارد.
• دمنوش زنجبیل: علاوه بر تقویت سیستم ایمنی، به افزایش انرژی و رفع خستگی کمک می‌کند.

عوارض افسردگی بعد زایمان چیست؟

افسردگی پس از زایمان اگر درمان نشود می‌تواند در پیوند مادر و فرزند اختلال ایجاد کرده و باعث مشکلات خانوادگی شود. در جدول زیر این مشکلات را به سادگی برای شما توضیح داده‌ایم:

جلوگیری از افسردگی بعد از زایمان ممکن است؟

برای پیشگیری از افسردگی پس از زایمان، اقداماتی وجود دارد که می‌تواند خطر ابتلا را کاهش دهد. اگر سابقه افسردگی یا افسردگی بعد از زایمان دارید و قصد بارداری مجدد دارید، بهتر است این موضوع را پیش از بارداری یا بلافاصله پس از اطلاع از بارداری با پزشک زنان و زایمان خود در میان بگذارید. پزشک شما می‌تواند شما را تحت نظر قرار دهد و با انجام غربالگری افسردگی، علائم آن را در دوران بارداری و پس از زایمان شناسایی کند.

در برخی موارد، افسردگی خفیف ممکن است با حمایت‌های روان‌شناختی، مشاوره یا گروه‌های حمایتی قابل مدیریت باشد. در موارد شدیدتر، پزشک ممکن است داروهای ضدافسردگی را تجویز کند، حتی در دوران بارداری. پس از زایمان، پزشک ممکن است چکاپ زودهنگام برای ارزیابی افسردگی توصیه کند. اگر سابقه افسردگی پس از زایمان دارید، ممکن است درمان ضدافسردگی یا روان درمانی بلافاصله شروع شود.

نتیجه گیری

افسردگی بعد از زایمان شایع‌تر از چیزی است که تصور می‌شود و ممکن است هر مادری این احساس را تجربه کند. این وضعیت معمولاً به دلیل تغییرات هورمونی، فشارهای روانی و چالش‌های جدید مراقبت از نوزاد ایجاد می‌شود. اما مهم است بدانید که شما در ایجاد این شرایط مقصر نیستید و افسردگی پس از زایمان یک عارضه طبیعی است که می‌تواند برای هر مادری رخ دهد. با دریافت کمک مناسب از یک روانشناس یا روانپزشک می‌توان مدت زمان افسردگی را کاهش داد و از تأثیرات منفی آن بر روی سلامت جسمی و روانی شما و روابطتان با نوزاد جلوگیری کرد. درمان به موقع می‌تواند شما را در بازگشت به حالت تعادل روانی و بهبود ارتباط عاطفی با نوزاد یاری کند، بنابراین هیچ وقت برای درخواست کمک دیر نیست.

منبع: https://doctoreto.com/blog/postpartum-depression/